قبر هولاکو یا مادر هولاکو ؟

نویسنده : ایوب فارابی سه شنبه دوم شهریورماه سال 1389 01:14 ق.ظ  •    ارسال شده در: گنبد كبود (مقبره مادر هلاکو) مراغه

آیا پای مادر مسن هولاکو از مغولستان دور دست هرگز به ایران رسیده است یا نه جای تحقیق دارد. به هر حال می توان نام برج -مقبره ای را که در میان شهر مراغه به مادر هولاکو یا گنبد کبود معروف است؛ مقبرهً خود هولاکوخان مغول به شمار آورد. ولی بر عکس مقبره برجی کنار و همراه آن با تفاوتی در سبک معماری نشانگر مقبره ملکه ای است که می تواند متعلق به همسر مسیحی وی (دوغوزخاتون، به احتمال زیاد)  یا مادر مسیحی وی (سرقوی تی، به احتمال کم) باشد.  می دانیم که هولاکوخان در سال 663 هجری قمری در سن چهل و هشت سالگی در خود آذربایجان در آذرشهر (توفارگان) در گذشته است؛ لذا مقبره اش هم می بایست در سمت مراغه و خود شهر مراغه بوده باشد. چون واژهً مادر در این باب به وضوح شکل مصحفی کلمه فارسی مزار گرفت. چنین تصحیفی در باب نام مقبرهً کورش یعنی مادر سلیمان (در اصل مزار مرد سلیم و صلح دوست) صورت گرفته است. این تصحیف به سادگی می توانست صورت بگیرد چون علی القاعده در زبانهای کهن ایرانی مزار می توانست به صور ماذار و مادار هم تلفظ گردد. افسانه مدفن هولاکو و سرداران مغول در جزیره شاهی از افواه عامیانه مردم جزیره شاهی بر خاسته است که لابد به مناسبت نام جزیره شاهی قلعه باستانی بزرگ و متروکه این جزیره را مدفن این فرمانروایان و سرداران مغول معرفی کرده اند. این ساده انگاری حتی به کتب درسی و فرهنگنامه راه یافته است چنانکه در لغت نامه دهخدا در این باب می خوانیم:

 

جهت دیدن مطلب و تصاویر بیشتر بروی ادامه مطلب كلیك كنید

    

                                    

"هولاکوخان در کنار نهر جغاتو (زرینه رود در سمت جنوب شرقی دریاچه ٔ ارومیه) درگذشت و او را که 48 سال از عمرش می گذشت در کوه شاهو در مقابل دهخوارقان به خاک سپردند. (از تاریخ مغول عباس اقبال آشتیانی ، نقل به اختصار)."   

 

این بدان معنی است که هولاکوخان در سمت جنوب شهرستان مراغه فوت کرده و جسد وی را از شهرستان مراغه پایتخت وی عبور داده و به سمت شمال برده  و در جزیره ای نه چندان با اسم و رسم بی نام و نشان دفن کرده اند. کوهی هم به نام شاهو در سمت آذرشهر وجود خارجی ندارد. نام جغاتو در اینجا بی شک به معنی ترکی و مغولی تیراندازی با کمان آبنوسی است و اشاره به شکار و شکارگاه داشته است. از روایات صرفاً چنین بر می آید که هولاکوخان در هنگام مرگ در سمت دهخوارگان (آذرشهر) در منطقه نخجیرگاهی نخیرجان (قاضی جهان حالیه، گاسی گیان=منطقه پر گیاه و درخت) در کنار رودخانه آلمالوچای در دامنهً کوه قیزیل داغ حال تفریح و شکار بوده است که حادثه مرگ برای وی روی داده است. گرچه استاد بهروز خاماچی بر پایه این شواهد و قرائن اصرار دارد که مقبره هولاکو را باید در خود قاضی جهان جست و در این باب در کتاب فرهنگ جغرافیای آذربایجان شرقی در این باب توضیح میدهد: "از آنجایی که در تحقیقات به عمل آمده در آق گنبد یا قلعه هلاکوی جزیره اسلامی (جزیرهً شاهی) اثری از قبر هلاکوخان دیده نشده است این حدس با توجه به احتمال عباس مهیار قوت می گیرد که ممکن است قبر هلاکوخان از نوادگان چنگیز خان مغول و برادر قوبلای قا آن در قاضی جهان بوده باشد ، قاضی جهانی که درست در دره ای در پای قیزیل داغ قرار گرفته است." امّا در سمت خود این منطقه نخجیرگاهی مقبره ای یا برج دخمه ای وجود ندارد که بتوان به هلاکو منتسب نمود. لذا لرد کرزن  در نظریه خود تنها کمی بی دقتی کرده که در کتاب جهانگردی ایران می نویسد: "اگر چه در شهر مراغه جایی به نام قبر هلاکو معروف شده اما قطعاً قبر اونیست شاید مادرش یا از زنانش در آن جا به خاک رفته است." چون در اینجا یک برج-قبر زنانه در کنار یک برج- قبر شاهانه قرار گرفته است که موضوع را روشن میسازد: همین پادشاه بزرگ هلاکوخان و ملکه بزرگ مغول دوغوز خاتون در این برج-مقبره ها آرمیده اند.

 

جالب است که بدانیم نام هولاکو در زبان مغولی به معنی اسب نجیب و نیرومند است و چون در ترکی به شکل هلاخو (چیزی شبیه منسوب به دارنده الاغ خوب) میشده است. از این موضوع داستانهای فکاهی ملانصرالدین (خواجه نصیرالدین توسی) و الاغ اساطیری معروفش پدید آمده است.                                     

گرد آونده :ایوب فارابی



آخرین ویرایش: یکشنبه سی و یکم مردادماه سال 1395 01:34 ب.ظ

یکشنبه پنجم مردادماه سال 1399 09:02 ق.ظ
قلعه هلاکو خان در نزدیکی میاندواب به سوی بوکان است و در نزدیکی رودخانه جغاتو
هلاکو غارت میکرد و خزائن رو در دشت بی علایم دفن میکرد
و گفته بود هر کی انها رو پیدا کنه و در بیاره برادر من است

خاک تو سرش برادرش که نیستم هیچی
جسدشو پیدا کنم روش میرینم
شنبه یازدهم شهریورماه سال 1396 12:12 ب.ظ
چە فرقی میکند گور کسی کە مسبب انقراض تمدن عظیم ایرانی شد در کجا باشد ؟
هر یاد آوری ناو او باید توأم با نفرینی ابدی باشد
چهارشنبه هجدهم اسفندماه سال 1395 04:28 ب.ظ
خوب بود
ایوب فارابی
سپاس
دوشنبه نهم اسفندماه سال 1395 11:20 ب.ظ
با احترام کامل به نویسنده شمادرابتدای مطلبتون فرمودیدچون میدانیم که هلاکوخان دراذرشهردرگذشته پس بایدقبر اودرخودمراغه باشد خیلی عذرمیخوام اگردراذرشهرفوت کرده پس هیچ بایدی برای وجودمدفن او درمراغه نیست بلکه اتفاقاازلحاظ جغرافیایی جزیره شاهی به اذرشهربسیارنزدیک تره بدون درنظرگرفتن جاده های امروزی راه ابریشم اصلی اذرشهرازبین روستاهای دستجرد قاضیجهان وشهرگوگان وروستای خاصلوبه سمت دریاوجزیره اسلامی میرفته است که ازلحاظ فرسخی گزینه جزیره شاهی بسیارمحتمل ترمینمایدتاشهرمراغه
ایوب فارابی
خوب بنده هم گفته های تاریخی رو بررسی کردم که در لغت نامه دهخدا اورده "هولاکوخان در کنار نهر جغاتو (زرینه رود در سمت جنوب شرقی دریاچه ٔ ارومیه) درگذشت و او را که 48 سال از عمرش می گذشت در کوه شاهو در مقابل دهخوارقان به خاک سپردند. (از تاریخ مغول عباس اقبال آشتیانی ، نقل به اختصار). و بقیه ماجرا و گفته شما هم اشاره کردم
دوشنبه نهم اسفندماه سال 1395 11:20 ب.ظ
با احترام کامل به نویسنده شمادرابتدای مطلبتون فرمودیدچون میدانیم که هلاکوخان دراذرشهردرگذشته پس بایدقبر اودرخودمراغه باشد خیلی عذرمیخوام اگردراذرشهرفوت کرده پس هیچ بایدی برای وجودمدفن او درمراغه نیست بلکه اتفاقاازلحاظ جغرافیایی جزیره شاهی به اذرشهربسیارنزدیک تره بدون درنظرگرفتن جاده های امروزی راه ابریشم اصلی اذرشهرازبین روستاهای دستجرد قاضیجهان وشهرگوگان وروستای خاصلوبه سمت دریاوجزیره اسلامی میرفته است که ازلحاظ فرسخی گزینه جزیره شاهی بسیارمحتمل ترمینمایدتاشهرمراغه
سه شنبه یازدهم مردادماه سال 1390 06:47 ب.ظ
انشالله هر جا که هستید موفق باشین خوشحالمان کردید
ایوب فارابی
ممنونم دوست گرانمایه
دوشنبه پانزدهم شهریورماه سال 1389 09:18 ق.ظ
نمایشگاه عکس مراغه قدیم
12 الی 19 شهریور
نگارخانه افرازه
همراه با رونمایی ازکتاب «عکسهای قدیم از مراغه قدیم»
پنجشنبه چهارم شهریورماه سال 1389 07:30 ق.ظ
باسلام
به زودی قراراست مقاله گنجینه هلاکوخان دریکی ازمجلات معتبرخارجی
که حاصل تحقیقات اینجانب می باشد چاپ شود

 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات