تبلیغات
زیبایی های مراغه - مهندس رحمت الله مقدم مراغه ای

مهندس رحمت الله مقدم مراغه ای

مهندس رحمت الله مقدم مراغه ای                

                                                                                                                                                                                    

رحمت الله مقدم مراغه ای متولد سال 1300 است که پس از گرفتن دیپلم در داخل، در رشته علوم جغرافیایی و روزنامه نگاری در پاریس تحصیل کرده است. مقدم مراغه ای قبل از آنچه یك شخصیت فرهنگی باشد بیشتر یك فعال سیاسی است . او اولین كسی بوده كه پس از خودكشی صادق هدایت نویسنده شهیر ایرانی بر سر جنازه اش حاضر شده بطوریكه صبح 19 فروردین 1330، سفارت شاهنشاهی در پاریس با خانه مقدم مراغه‌ای كه او نیز در آن زمان در پاریس بود تماس تلفنی گرفته و خبر خفگی هدایت بر اثر گاز را به او می دهد. مقدم مراغه ای كه در آن سالها با مجلات داخلی كشور نیز همكاری داشت و عكاسی نیز می‌دانست با دوربین خود وارد آپارتمان هدایت شده و از فاجعه عكس میگیرد. این یگانه عكس هائی است كه ساعاتی پس از مرگ هدایت در دست است. شاید پلیس فرانسه عكس‌های دیگری دراختیار داشته باشد، اما آنچه كه تاكنون از هدایت در اتاق مرگ منتشر شده همان عكس هائی است كه مقدم مراغه ای گرفته است.

مقدم مراغه ای پس از مراجعت به ایران ضمن فعالیت های گوناگون اداری، در دوره بیستم ‏مجلس شورای ملی، به نمایندگی مجلس از شهرستان «میاندوآب» انتخاب می شود. نطق ها و انتقادات شدید او در ‏مجلس بیستم مورد استقبال مردم قرار گرفته و تشكرات قلبی دكتر مصدق را از سخنران موجب می گردد و سرانجام؛ مجلس منحل می گردد.

مقدم مراغه ای در ‏مبارزات آزادیخواهانه ملت ایران دبیر «نهضت رادیكال ایران»، عضو هیئت مدیره موقت «كانون ‏نویسندگان ایران» و عضو هیئت اجرایی «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر»، بوده. و بعد از انقلاب در مقام استانداری آذربایجان شرقی فعالیت کرده و از جمله نمایندگان آذربایجان در خبرگان قانون اساسی بود.  .

مقدم مراغه ای بعنوان افسر در فرمانداری نظامی مراغه وارد می شود و وضعیت اعضای فرقه دستگیر شده مخصوصا ژنرال كبیری وزیر پست و تلگراف دولت پیشه وری  در زندان مراغه را دركتاب خاطرات خود ذكر می كند

در زمان انقلاب 56-57، از جمله فعالان انقلاب و در شب شعر كانون نویسندگان در انستیتو گوته حضور فعال و داشته و اولین سخنران آن بوده و  در کانون نویسندگان و جمعیت طرفدار آزادی فعالیت می کرده است.

 سوم تیر ماه ۱۳۵۶، نخستین جلسه‌ی عمومی کانون در دفتر کار مهندس رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای برپا شده و «هیأت دبیران موقت» انتخاب میشوند. در این نشست، نامه‌ی سرگشاده‌ی با امضای ۹۰ نفر از شاعران، نویسندگان، مترجمان و پژوهش‌گران خطاب به نخست وزیر وقت، جمشید آموزگار تهیه و منتشر شده و نسبت به عدم توجه و رعایت اصول قانون اساسی درباره‌ی آزادی اندیشه و بیان و قلم از سوی حکومت اعتراض می شود در حالیكه هیچ یک از این نامه‌ها هرگز پاسخی در خور نمی یابند.

مبارزه از روزی آغاز شد که جمشید آموزگار به جای هویدا نشست. او، در سخنرانی ها و مصاحبه های خود دائما تکرار می کرد که مطبوعات آزادند و دولت سانسوری را بر آنان اعمال نمی کند. تکرار این ادعاها، خشم روزنامه نگارانی را که هنوز محدودیت ها را احساس می کردند برانگیخت.

جواد طالعی در این مورد مینویسد: من، جلال سرفراز و بزرگ پورجعفر، که هر سه در تحریریه کیهان کار می کردیم و عضو کانون نویسندگان هم بودیم، در چند نشست محرمانه به فکر ایجاد یک حرکت اعتراضی در مطبوعات افتادیم. در اسفند سال ۱۳۵۶ قرار شد من متن نامه سرگشاده ای را خطاب به آموزگار تهیه کنم و پس از تایید گروه، آن را به امضای روزنامه نگاران معترض برسانیم. متن این نامه در صفحات ۶۲۱ تا ۶۲۳ جلد نخست سیاست قلم با عنوان "نامه ای با ۹۰ امضا" آمده است.

برای انتشار این نامه، ما از امکانات مهندس مقدم مراغه ای در میدان سنائی تهران استفاده کردیم که آن روزها محل گردهمائی اعضای کانون نویسندگان ایران بود. پس از انتشار این نامه، پنج نفر از اعضای خانواده مطبوعات ممنوع القلم شدند که در تمام دوران نخست وزیری آموزگار ممنوع القلم ماندند.

در آذر 1356 ش حزب رادیكال به وسیله رحمت الله مقدم مراغه اى اعلام موجودیت كرد.

در آذرماه جمعیت ایرانى طرفداران آزادى و حقوق بشر تشكیل شد.هیئت اجرایى آن عبارت بودند از: مهندس بازرگان , احمد صدر حاج سید جوادى (از نهضت آزادى ), حسن نزیه (از كانون وكلاء), عبدالكریم لاهیجى (از جمعیت حقوقدانان ), على اصغر حاج سید جوادى (از نویسندگان( ناصر میناچى , و مهندس رحمت الله مقدم مراغه اى.

این جمعیت در مقطع 56-57 ش محور فعالیتهاى سیاسى احزاب و گروههاى سیاسى و شخصیتهاى منفرد سیاسى بود و نقش قابل توجهى در سست كردن اعتبار و اقتدار حكومت و فراهم آوردن خیزش مردم در سال بعد داشت.

دروقایع هفدهم شهریورمیدان ژاله ایشان هم در آن حوالی بوده و اندكی پس از آن دستگیر می شود. خانه او و خانه دو نفر دیگر از دوستانش توسط رژیم بمب گذاری می شود.  وی در پاریس با امام دیدار می كند واز شخصت زاهدانه امام در می یابد كه ایشان کاملا در شرایطی هستند که می توانند یک انقلاب را رهبری بکند.

در روزهای بعد از انقلاب، کانون نویسندگان ایران با دو گرایش در عرصه ادبی حضور داشت. یکی گرایش لیبرال (یا غیر چپ) بود که افرادی چون مقدم مراغه ای، محمدعلی سپانلو، سیمین دانشور و نادر نادرپور نماد آن بودند و دیگر گرایش چپ که چهره هایی نظیر سیاوش کسرایی، به آذین، احسان طبری، فریدون تنکابنی، امیرهوشنگ ابتهاج، محمد عظیمی و جعفر کوش آبادی و... در آن حضور داشتند.

رحمت الله مقدم مراغه ای در سـال 1358 اسـتاندار آذربـایجان شـرقی شده و سرنوشتش به حزب خلق مسلمان آذربایجان در ابتدای تاسیس جمهوری اسلامی و آیت الله شریعتمداری گره میخورد و او بنیانگذار این حزب میگردد و در نهایت از استانداری استعفا میدهد.

مقدم مراغه ای در مرحله بعد در انتخابات خبرگان شرکت کرده و به عنوان چهارمین نفر از شش نفری که در آذربـایجان شـرقی انتخاب شدند به مجلس خبرگان رفت. آیت الله انگجی، آیت الله جعفر سبحانی، آیت الله اشراقی، مقدمه مراغه ای، دکتر علی زاده و دکتر ابوالفتحی نمایندگان خبرگان بودند.

مجلس خبرگان كه آخرین روز خود را در 24 آبان 58 تمام کرد. دو تن در برابر درج اصولی  به نام ولایت فقیه و اختیارات آن مخالفت می نمایند. یکی از این دو تن رحمت اله مقدم مراغه ای نماینده ی برگزیده ی مردم آذربایجان است که به شخص شریعت مداری و حزب خلق مسلمان تکیه دارد  و دیگری مولوی عبدل ال عزیز روحانی متنفذ اهل سنت و نماینده ی استان سیستان و بلوچستان است .

با صدور حکم بازداشت رحمت اله مقدم مراغه ای از جانب دادستانی انقلاب مرکز، به اتهام  وابسته گی به آمریکا ، و بستن روزنامه خلق مسلمان که دیدگاه ها و نکته نظرهای مقدم و دیگر لیبرال ها را درج می نمود مقدم مراغه ای از كشور فرار میكند.

احمد قدیریان،كه از نزدیک‌ترین معاونان آیت الله قدوسی دادستانی کل انقلاب  در آن زمان بود در این مورد می نویسد: یکی دو روز قبل از آن قرار بود مقدم مراغه‌ای دستگیر شود و تیمی برای دستگیری او رفته ‌بود، اما او از خانه فرار کرد. طریقه فرارش هم این طور بود که سپاه خبر داده بود که ایشان الآن در خیابان سمیه است و ایشان نیز به من گفتند که با تیمی برای دستگیری او بروید. ما وقتی برای دستگیری او وارد شدیم، کسانی که بیرون بودند، مقدم مراغه‌ای را نمی‌شناختند، اما او ما را شناخته بود، چون در مصاحبه‌های تلویزیونی، ما را دیده بود. از چشمی اتاقش ما را دیده بود. زنگ زدند تلفنچی به او گفته بود با شما کار دارند و مراغه‌ای گفته بود او را به اتاق روبرویی ببر تا بیایم. وقتی وارد اتاق شدم، در را به روی من قفل کردند. من در را شکستم و بیرون آمدم و مراغه‌ای را در راه دیدم که دارد از در بیرون می‌رود. فکر کردم بچه‌ها که در بیرون هستند، او را می‌شناسند. گفتم او را بگیرید، اما او سوار یک ماشین پژو شد و رفت. بچه‌ها تیراندازی کردند، اما به ماشین او نخورد و فرار کرد. ما به اوین رفتیم و جریان را به آقای ‌قدوسی گفتیم. در اثر شکستن در، دست من زخمی شده بود. خدا رحمتشان کند. فرمودند: «چه بهتر که فرار کرد، چون اگر اینجا می‌ماند، یک شری برای ما می‌شد.»

مقدم مراغه ای مخفیانه ولی از طریق مهرآباد از کشور خارج شده و سپس به اقامت چند ماهه در پاریس به امریکا رفته و در کنار فرزندانش اقامت می گزیند.

سرانجام مقدم مراغه ای در خرداد 73 با گرفتن گذرنامه ایرانی و در پی پانزده سال دوری از ایران به کشور باز میگردد وبه خاطر كهولت و كبر سن از سیاست فاصله میگیرد.

خاطرات وی كه اکنون در آستانه 88 سالگی قرار دارد در950 صفحه و از سوی  نشر علم در  1386منتشر شده است كتابی خواندنی و مستند در خصوص تاریخ ایران مخصوصا آذربایجان است.

از کارهای علمی دیگر پیش از انقلاب علاوه بر ترجمه كتاب وزین و گرانسنگ "دموكراسی در آمریكا " اثر توكویل (1347)میتوان به " سیر آزادی در اروپا (1346)"" نوسازی جامعه (1350)"" خطابه های سیسرون (1341)" و" مکاتبات گوبینو (1352) اشاره کرد.

منبع:كتاب خاطرات مهندس رحمت الله مقدم مراغه ای 

بازنویسی شده از متن ایلقار مراغه ای توسط ج- فارابی