تبلیغات
زیبایی های مراغه - ارامنه در مراغه

ارامنه در مراغه

 

      ارامنه جمع كلمه‌ی ارمنی است و نخستین بار دركتیبه‌های هخامنشی بیستون دیده می‌شود و تا آن‌جا كه در یاد تاریخ است، همیشه و در همه حال ارتباطی معنوی و مادی با ایران ‌زمین داشتنه‌اند. علاوه برآن‌كه ارمنستان سال‌ها جزیی از پادشاهی بزرگ ایران بود، پس از استقلال نیز ارتباط معنوی خود را با میهن ما قطع نكرد. بی‌تردید، آغاز ارتباط ارامنه با ایران، به شكلی عمیق و قابل تعمق، از دوران حكومت هخامنشیان آغاز می‌شود. از دلایل بارز قدمت ارتباط ارامنه با ایران، «قره‌كلیسا» می‌باشد كه از قدیمی‌ترین كلیساهای جهان است كه ۱۹۰۰ سال پیش به وسیله‌ی یكی از حواریون مسیح (ع) به نام‌ «طاطاوس بزرگ» در بخش چالدران‌آذربایجان‌ساخته شد. ارامنه‌ی آن عهد، كه پیش از ظهور مسیحیّت می‌زیستند، مردمی بودند فعال و زحمتكش و در جوار آن، فرهنگ‌دوست و هنرپرور. آثاری كه از ارامنه‌ی آن زمان برجای مانده‌ است، از روح صلح‌طلب و جویای این قوم حكایت می‌كند. از دیگر سوی، مبادله‌ی فرهنگی ارامنه‌ی قدیم با ایران، وجوهی مختلف داشت و با آن‌كه این مبادله بیشتر تابع سلیقه و طرز سلوك خاندان هخامنش قرار می‌گرفت، هرگز از میان نمی‌رفت. آمدوشد و اقامت ارامنه در ایران‌قدیم غالباً به آسانی تحقّق می‌یافت و از این‌روی ادبیّات و فرهنگ سرزمین كهن‌پای ما تاثیری شگرف بر روح جستجوگر ارامنه نهاد. در مقابل ایرانیان نیز ارامنه را پاس و حرمت می‌داشتند و از زبان، فرهنگ و هنرِ ویژه‌ی‌شان به نیكی یاد می‌كردند. ارتباط ارامنه با ایرانیان، در دوران پادشاهی ساسانیان نیز حفظ شد. ظهور مسیحیت و گرایش غالب ارامنه به آیین مسیح، اگرچه تمدن و فرهنگ ارمنی را دچار تحول نمود، لكن هرگز نتوانست شیرازه‌ی خصوصیات خلقی و عاطفی این قوم را تغییر دهد. به این لحاظ، چه در دوران پادشاهی ساسانیان و چه در عهد اسلام، ارامنه به ایران رفت‌وآمد می‌كردند و گروه كثیری از آنان در گوشه و كنار میهن ما به سر می‌بردند. حتی در بسیاری موارد، امتیازاتی كه از جانب سلاطین وقت به ارامنه‌ی ایران داده می‌شد، مورد اعتراض دیگر اقلیت‌های مذهبی بود. در این میان شهر مراغه از شهرهایی است كه از قرن‌ها پیش مركز سكونت و زندگی ارامنه بوده است. آن‌گاه كه هلاكوخان، مراغه را به عنوان پایتخت خویش انتخاب كرد، این شهر یكی از مراكز مهم مسیحیت بوده و عدّه‌ی كثیری از آشوری‌های مسیحی در آن‌جا می‌زیستند و از امتیازات خاصی برخوردار بودند. چه، مادر هلاكو، مسیحی بوده و این امتیاز باعث می‌شدكه از اطراف و اكناف، رومیان، ارامنه و نسطوریان، به خصوص دانشمندان و سخنوران و هنرمندانِ این فرقه در مراغه گِرد آیند وكلیساهای متعدّدی بنا كنند. درآن زمان، خلیفه‌ی‌ارامنه در مراغه سكونت داشت. به‌ همین‌ جهت‌ بود‌ كه ‌به ‌فرمان ‌«ارغون‌شاه» در‌ فاصله‌ی ‌سال‌های ۱۲۸۴‌ـ‌ ۱۲۹۱‌(م.)‌ كلیسای ‌«مرشلیقه»‌ در مراغه‌ تجدید ‌بنا گردید و با هزینه‌ی ‌بسیار با شبستان‌های‌ بزرگ‌ ساخته‌ شد. ارغون‌شاه ‌برای ‌نشان‌ دادن ‌مراتب‌ تفقد‌ و‌ عنایت‌ خویش ‌شخصاً به ‌حجره‌ی‌ اسقف‌ اعظم‌ در مراغه ‌رفته‌ و‌‌ از وی‌ تقاضا‌ می‌كند كه «اولجایتو» ‌ـ ‌‌پسر خود‌ ـ ‌را ‌غسل‌ تعمید دهد. «ویلسون» ـ سیاح مشهور انگلیسی ـ در بازدیدی كه از شهر مراغه به عمل آورده، اشاره به صومعه‌هایی می‌كند كه از زمانه‌های بسیاركهن، در دل سنگ‌ها تراشیده شده بود. میان مسلمانان ‌و‌ عیسویان‌ مراغه‌ مشهور ‌بود ‌كه روزگاری رهبانان عیسوی در آن صومعه‌ها می‌زیستند.اما تقریباً از یك قرن پیش و در اثر حملات كردها و همزمان با مهاجرت بزرگ ارامنه‌ی ایران در سال ۱۸۲۸(م.) تعداد بالغ بر ۷۰۰ خانوار ارمنی از این شهر و روستاهای اطراف، مانند: خانیان، شیشوان، دش، روش، سرج، پهرآباد و خوشه‌مهر به قفقاز مهاجرت كردندد در ادامه، پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰(ش.) و اتفاقات ۱۳۲۴(ش.) دوباره‌ تعداد‌ زیادی ‌از ارامنه‌ی مقیم مراغه به ارمنستان مهاجرت نموده و باقی‌مانده‌ی آن‌ها در دهه‌های اخیر به سایر شهرستان‌ها، به‌خصوص تهران، مهاجرت نمودند، به‌طوری‌كه امروزه شاید تعداد خانوارهای ارامنه‌ی ساكن درمراغه كمتر از ۱۰ خانوار باشد.از شخصیت‌های ‌مهم ارامنه‌ی مقیم مراغه، می‌توان به «درگارگین بدروسیان» (كشیش)، «اوانس بدلیان» (معروف به ملت باشی)، «مقدسی اوانس»، «آوتیس میكائیلیان» (سلطان‌زاده) و «دردهوسپ كاتاگوس» (خلیفه) اشاره كرد.از كلیساهای متعدّد در مراغه، امروزه دو كلیسا باقی مانده است: یكی در پهرآباد، كه تاریخ بنای آن حدود سال ۱۷۵۰(م.) است و از آن جز نامی و مكانی باقی نمانده است! و دیگری كلیسای «هوانس»، كه در داخل شهر مراغه قرار دارد و تاریخ احداث آن را حدود ۱۸۵۰(م.) دانسته‌اند. اخیراً این كلیسا توسط سازمان میراث فرهنگی مراغه به دست مرمت سپرده شده كه آرزوی هر چه بهینه‌ی آن را داریم تا یكی دیگر از آثار تاریخی و شناسنامه‌یی مراغه از بین نرود.

نوشته شده  توسط طغرل طهماسبی